“บอร์ดประกันสังคม” คืออะไร?

คณะกรรมการประกันสังคมเป็นกลไกสำคัญในการกำหนดทิศทางและกำกับดูแลระบบประกันสังคม รวมถึงการพิจารณานโยบายที่เกี่ยวข้องกับสิทธิประโยชน์ของผู้ประกันตน และการบริหารจัดการกองทุนประกันสังคม

โครงสร้างของคณะกรรมการเปิดให้มีผู้แทนจากหลายฝ่าย เพื่อให้การบริหารระบบประกันสังคมสะท้อนมุมมองของผู้ที่เกี่ยวข้อง โดยในส่วนของการเลือกตั้ง จะมีการเลือก ผู้แทนฝ่ายนายจ้าง 7 คน และผู้แทนฝ่ายผู้ประกันตน 7 คน เข้าไปทำหน้าที่ในคณะกรรมการ

ผู้แทนที่ได้รับเลือกจึงไม่ได้ทำหน้าที่เฉพาะเรื่องใดเรื่องหนึ่ง แต่มีส่วนเกี่ยวข้องกับภาพรวมของนโยบายและการบริหารระบบประกันสังคม ซึ่งสัมพันธ์โดยตรงกับคนทำงานและนายจ้างจำนวนมากทั่วประเทศ

ประเทศไทยเริ่มเลือกตั้งบอร์ดประกันสังคมเมื่อไร?

การเลือกตั้งผู้แทนฝ่ายนายจ้างและผู้แทนฝ่ายผู้ประกันตนเข้าสู่คณะกรรมการประกันสังคมโดยตรง เกิดขึ้นเป็นครั้งแรกเมื่อวันที่ 24 ธันวาคม พ.ศ. 2566

กระทรวงแรงงานระบุในขณะนั้นว่า นี่ถือเป็นการเลือกตั้งครั้งแรกในประวัติศาสตร์ไทยที่ผู้ประกันตนตามมาตรา 33 มาตรา 39 และมาตรา 40 รวมถึงนายจ้างที่อยู่ในระบบ ได้เลือกผู้แทนของตนเองเข้าไปทำหน้าที่ในบอร์ดประกันสังคม

การเลือกตั้งครั้งแรกมีผู้ลงทะเบียนใช้สิทธิรวม 949,818 ราย แบ่งเป็นฝ่ายผู้ประกันตน 945,609 ราย และฝ่ายนายจ้าง 4,209 ราย ก่อนที่จะมีการลงคะแนนพร้อมกันทั่วประเทศในวันที่ 24 ธันวาคม 2566

หลังการเลือกตั้ง สำนักงานประกันสังคมประกาศผลอย่างไม่เป็นทางการ โดยมีผู้ได้รับเลือกเป็นตัวแทนฝ่ายนายจ้าง 7 คน และฝ่ายผู้ประกันตน 7 คน ก่อนดำเนินการตามขั้นตอนเพื่อแต่งตั้งเป็นกรรมการประกันสังคมต่อไป

การเลือกตั้งครั้งนั้นจึงถือเป็นจุดเริ่มต้นของการเปิดพื้นที่ให้ผู้ที่ส่งเงินเข้าสู่ระบบประกันสังคมสามารถเลือก “ตัวแทนของตัวเอง” เข้าไปมีส่วนร่วมกับการบริหารระบบได้โดยตรงมากขึ้น

ปี 2569 เลือกตั้งอีกครั้งเมื่อไร?

สำนักงานประกันสังคมได้ประกาศให้วันอาทิตย์ที่ 27 กันยายน พ.ศ. 2569 เป็นวันเลือกตั้งผู้แทนฝ่ายนายจ้างและผู้แทนฝ่ายผู้ประกันตน โดยใช้การลงคะแนนด้วยบัตรเลือกตั้ง

ในช่วงแรก มีการกำหนดให้ผู้ประกันตนและนายจ้างต้องลงทะเบียนล่วงหน้าก่อนจึงจะสามารถใช้สิทธิได้ โดยเปิดลงทะเบียนตั้งแต่เดือนมิถุนายน และมีการขยายเวลาไปจนถึงวันที่ 20 กรกฎาคม 2569

อย่างไรก็ตาม กติกาส่วนนี้มีการเปลี่ยนแปลงในเวลาต่อมา

กติกาล่าสุด : ไม่ต้องลงทะเบียนล่วงหน้าแล้ว

ประเด็นสำคัญของการเลือกตั้งรอบปี 2569 คือข้อถกเถียงเกี่ยวกับเงื่อนไขการลงทะเบียนล่วงหน้า

ผู้สมัครฝ่ายผู้ประกันตนได้ยื่นคำร้องต่อศาลปกครองกลาง เพื่อให้ตรวจสอบความชอบด้วยกฎหมายของเงื่อนไขดังกล่าว และเมื่อวันที่ 24 กรกฎาคม 2569 ศาลปกครองกลางมีคำสั่งทุเลาการบังคับใช้เงื่อนไขที่กำหนดให้ต้องลงทะเบียนก่อนใช้สิทธิ

ต่อมาเมื่อวันที่ 14 สิงหาคม 2569 รัฐมนตรีว่าการกระทรวงแรงงานเห็นชอบในหลักการแก้ไขระเบียบที่เกี่ยวข้อง ทำให้ผู้ประกันตนและนายจ้างที่มีคุณสมบัติตามกฎหมายสามารถไปใช้สิทธิเลือกตั้งได้โดยตรง โดยไม่จำเป็นต้องลงทะเบียนล่วงหน้า

ส่วนวันเลือกตั้งยังคงเป็นวันที่ 27 กันยายน 2569 ตามกำหนดเดิม ไม่มีการเลื่อนวันเลือกตั้ง

การเปลี่ยนแปลงครั้งนี้มีความสำคัญ เพราะหมายความว่าฐานผู้มีโอกาสใช้สิทธิอาจเพิ่มขึ้นจากกลุ่มที่เคยลงทะเบียนไว้ล่วงหน้า ไปสู่ผู้มีคุณสมบัติอีกจำนวนมากทั่วประเทศ

ใครบ้างที่เกี่ยวข้องกับการเลือกตั้งครั้งนี้?

การเลือกตั้งแบ่งออกเป็นสองฝ่าย คือ

ฝ่ายผู้ประกันตน เลือกผู้แทนฝ่ายผู้ประกันตน และ ฝ่ายนายจ้าง เลือกผู้แทนฝ่ายนายจ้าง

ข้อมูลจากสำนักงานประกันสังคมในช่วงก่อนมีการแก้กติกา ระบุคุณสมบัติของผู้ประกันตนที่มีสิทธิ เช่น เป็นผู้มีสัญชาติไทย อยู่ในสถานะผู้ประกันตนตามหลักเกณฑ์ที่กำหนด และมีประวัติการส่งเงินสมทบตามเงื่อนไขของการเลือกตั้ง

สำหรับรายละเอียดรายชื่อผู้มีสิทธิ สถานที่เลือกตั้ง และหลักเกณฑ์หลังการปรับระเบียบ ผู้ประกันตนและนายจ้างควรตรวจสอบข้อมูลล่าสุดจากสำนักงานประกันสังคมอีกครั้งก่อนวันลงคะแนน เนื่องจากหน่วยงานอยู่ระหว่างปรับกระบวนการให้สอดคล้องกับกติกาใหม่

เลือกได้กี่คน?

ผู้มีสิทธิสามารถเลือกผู้แทนในฝ่ายของตนได้ ไม่เกิน 7 คน

ผู้ประกันตนเลือกผู้แทนฝ่ายผู้ประกันตน ส่วนฝ่ายนายจ้างเลือกผู้แทนฝ่ายนายจ้าง เพื่อให้ได้ตัวแทนฝ่ายละ 7 คนเข้าไปทำหน้าที่ในคณะกรรมการประกันสังคม

จึงเป็นการเลือกตั้งที่แตกต่างจากการเลือกตั้งทางการเมืองทั่วไป เพราะผู้มีสิทธิสามารถเลือกผู้สมัครได้หลายคนภายในจำนวนสูงสุดที่กำหนด

ทำไมบอร์ดประกันสังคมจึงสำคัญต่อผู้ประกันตน?

เหตุผลหลักคือ คณะกรรมการประกันสังคมมีส่วนในการกำหนดทิศทางของระบบที่เกี่ยวข้องกับสิทธิประโยชน์ของคนทำงานจำนวนมาก

รัฐบาลระบุว่า บอร์ดมีบทบาทเกี่ยวกับการกำหนดนโยบาย การบริหารจัดการ และการตรวจสอบกองทุนประกันสังคม ตลอดจนเรื่องสิทธิประโยชน์ เช่น การรักษาพยาบาล บำเหน็จบำนาญชราภาพ และการบริหารเงินกองทุน

ในเดือนกรกฎาคม 2569 รัฐบาลระบุว่ากองทุนประกันสังคมมีมูลค่ามากกว่า 2.9 ล้านล้านบาท จึงทำให้การตัดสินใจเกี่ยวกับการบริหารกองทุนและสิทธิประโยชน์มีผลกระทบต่อผู้ประกันตนในวงกว้าง

การเลือกตั้งบอร์ดประกันสังคมจึงไม่ใช่เพียงเรื่องการเลือกบุคคลเข้าไปนั่งในคณะกรรมการ แต่เป็นช่องทางหนึ่งที่ผู้ประกันตนและนายจ้างสามารถมีส่วนร่วมกับระบบสวัสดิการที่ตนเองมีส่วนสมทบเงินอยู่

แล้วผู้แทนที่ได้รับเลือกเข้าไปทำอะไร?

ผู้แทนฝ่ายนายจ้างและฝ่ายผู้ประกันตนจะเข้าไปทำหน้าที่ในคณะกรรมการประกันสังคมร่วมกับกรรมการจากส่วนอื่นตามโครงสร้างที่กฎหมายกำหนด

ในภาพรวม บทบาทของบอร์ดเกี่ยวข้องกับการพิจารณานโยบายและแนวทางบริหารระบบประกันสังคม การดูแลสิทธิประโยชน์ การกำกับการบริหารเงินกองทุน รวมถึงการเสนอความเห็นในประเด็นที่เกี่ยวข้องกับระบบประกันสังคม

ดังนั้น ก่อนตัดสินใจเลือกผู้สมัคร ประชาชนจึงอาจพิจารณาทั้งประสบการณ์ แนวนโยบาย ความเข้าใจระบบประกันสังคม และแนวทางการบริหารกองทุนของผู้สมัครแต่ละคน โดยไม่จำเป็นต้องพิจารณาจากชื่อกลุ่มหรือกระแสทางการเมืองเพียงอย่างเดียว

ทำไมการเลือกตั้งรอบนี้จึงถูกจับตามอง?

การเลือกตั้งปี 2569 มีความแตกต่างจากครั้งแรกในหลายด้าน โดยเฉพาะการถกเถียงเรื่องการลงทะเบียนก่อนใช้สิทธิ

ก่อนมีการปรับกติกา แม้สำนักงานประกันสังคมจะเปิดให้ลงทะเบียนเป็นเวลาหลายสัปดาห์ แต่เมื่อวันที่ 19 กรกฎาคม 2569 มีผู้ประกันตนลงทะเบียนแล้วประมาณ 1.5 ล้านคน ซึ่งยังเป็นเพียงส่วนหนึ่งของจำนวนผู้ประกันตนทั้งหมดในระบบ

หลังศาลปกครองกลางมีคำสั่งและมีการปรับหลักเกณฑ์ รัฐบาลประเมินว่าอาจมีผู้มีสิทธิเกือบ 12 ล้านคน สามารถเข้าสู่กระบวนการเลือกตั้งได้โดยไม่ต้องลงทะเบียนล่วงหน้า ส่งผลให้สำนักงานประกันสังคมต้องเตรียมจำนวนบัตร หน่วยเลือกตั้ง และเจ้าหน้าที่ให้รองรับผู้มาใช้สิทธิที่อาจเพิ่มขึ้น

ประเด็นดังกล่าวจึงทำให้การเลือกตั้งรอบนี้ไม่ได้ถูกจับตามองเฉพาะว่า “ใครจะได้รับเลือก” แต่ยังรวมถึงคำถามเรื่องการเข้าถึงสิทธิ ความสะดวกในการลงคะแนน และการจัดการเลือกตั้งให้รองรับผู้ประกันตนในวงกว้าง

การเลือกตั้งบอร์ดประกันสังคม ต่างจากการเลือกตั้ง ส.ส. อย่างไร?

แม้จะใช้คำว่า “เลือกตั้ง” เหมือนกัน แต่มีวัตถุประสงค์และโครงสร้างแตกต่างกัน

การเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรเป็นกระบวนการเลือกผู้แทนประชาชนเข้าไปใช้อำนาจฝ่ายนิติบัญญัติในระดับประเทศ

ส่วนการเลือกตั้งบอร์ดประกันสังคม เป็นการเลือกตัวแทนของผู้ประกันตนและนายจ้างเข้าไปมีส่วนร่วมในคณะกรรมการที่ดูแลระบบประกันสังคม

จุดร่วมสำคัญคือทั้งสองกระบวนการเปิดโอกาสให้ผู้มีสิทธิมีส่วนร่วมผ่านการเลือกตัวแทน แต่ขอบเขตอำนาจ หน้าที่ และกฎหมายที่ใช้บังคับแตกต่างกัน

หนึ่งเสียงเกี่ยวข้องกับสวัสดิการอย่างไร?

สำหรับผู้ประกันตน เงินสมทบที่จ่ายเข้าสู่ระบบในแต่ละเดือนอาจดูเป็นเรื่องที่เกิดขึ้นโดยอัตโนมัติ แต่เงินเหล่านั้นเชื่อมโยงกับระบบสิทธิประโยชน์ในระยะยาว

ตั้งแต่ค่ารักษาพยาบาล เงินชดเชยกรณีเจ็บป่วยหรือว่างงาน ไปจนถึงเงินชราภาพ การบริหารกองทุนจึงเกี่ยวข้องกับความมั่นคงทางสังคมของคนทำงานจำนวนมาก

การเลือกผู้แทนเข้าไปในบอร์ดประกันสังคมจึงเป็นหนึ่งในช่องทางที่ผู้ประกันตนสามารถส่งเสียงว่า ต้องการให้ระบบประกันสังคมเดินไปในทิศทางใด และต้องการให้ตัวแทนแบบใดเข้าไปมีส่วนในการพิจารณานโยบายเหล่านั้น

อย่างไรก็ตาม การตัดสินใจเลือกผู้สมัครควรอยู่บนข้อมูลของแต่ละบุคคล โดยหน่วยงานสื่อสาธารณะมีบทบาทในการนำเสนอข้อมูลอย่างรอบด้าน เพื่อให้ประชาชนสามารถตัดสินใจได้ด้วยตนเอง

27 กันยายน 2569 วันที่ผู้ประกันตนควรติดตาม

ณ วันที่ 18 สิงหาคม 2569 กำหนดวันเลือกตั้งยังคงเป็น วันอาทิตย์ที่ 27 กันยายน 2569 และสำนักงานประกันสังคมกำลังเตรียมประกาศข้อมูลผู้มีสิทธิและสถานที่ลงคะแนนตามหลักเกณฑ์ที่ปรับปรุงใหม่

ผู้ประกันตนและนายจ้างจึงควรติดตามประกาศอย่างเป็นทางการจากสำนักงานประกันสังคม โดยเฉพาะข้อมูลเรื่องสถานที่ลงคะแนน เวลาเลือกตั้ง วิธีตรวจสอบสิทธิ และหลักฐานที่ต้องใช้ในวันเลือกตั้ง

การเลือกตั้งบอร์ดประกันสังคมอาจไม่ได้เกิดขึ้นบ่อยเท่าการเลือกตั้งทางการเมือง แต่ผลของผู้แทนที่ได้รับเลือกสามารถเชื่อมโยงกับสวัสดิการและเงินกองทุนที่เกี่ยวข้องกับชีวิตของคนทำงานโดยตรง

ประชาชนสามารถติดตามข่าวสารด้านแรงงาน นโยบายสาธารณะ และการพิจารณาประเด็นที่เกี่ยวข้องกับระบบประกันสังคมผ่าน สื่อรัฐสภา รวมถึงติดตามวาระ ประชุมสภาวันนี้ และรับชม ถ่ายทอดสดประชุมสภา เพื่อรับทราบการอภิปรายและการพิจารณาประเด็นที่มีผลต่อประชาชนได้อย่างต่อเนื่อง

หมายเหตุ: ข้อมูลเกี่ยวกับวันเลือกตั้ง หลักเกณฑ์ และกระบวนการใช้สิทธิในบทความนี้ตรวจสอบถึงวันที่ 18 สิงหาคม 2569 เนื่องจากอยู่ระหว่างการปรับกระบวนการภายหลังคำสั่งศาลปกครอง ผู้มีสิทธิควรตรวจสอบประกาศล่าสุดจากสำนักงานประกันสังคมก่อนวันเลือกตั้ง